Punished Under a Foreign Code: A ‘lecture sociale’ on John Ford

Wystan Hugh Auden, in memory of Yeats, 1939:1

The current of his feeling failed; he became his admirers.

Now he is scattered among a hundred cities
And wholly given over to unfamiliar affections,
To find his happiness in another kind of wood
And be punished under a foreign code of conscience.
The words of a dead man
Are modified in the guts of the living.

The words “he became his admirers” are ones that Joseph McBride borrows often — for example in his biography Searching for John Ford2 — to describe Ford’s influence on the generations that followed. It is apt. Orson Welles, Akira Kurosawa, Jean-Marie Straub and Danièle Huillet, Satyajit Ray, Wim Wenders, Pedro Costa, Hayao Miyazaki, Hong Sang-soo, Ryusuke Hamaguchi — all have expressed their admiration publicly, and the list of New Hollywood ‘movie brats’ who claim the same debt is long enough to skip. The cultural, geographical and ideological diversity of these names says something in itself.

Continue reading “Punished Under a Foreign Code: A ‘lecture sociale’ on John Ford”

Happy Birthday, mia donna

“(he who’s never once dreamt of it
has no right to judge the verses)”

— L.Q.V.

“Negli occhi porta la mia donna Amore,
per che si fa gentil ciò ch’ella mira;”

— D.A.

When I heard Chopin’s Ballade No. 1 Op. 23 in the Grand Amphitheatre of the Sorbonne that day, in my mind suddenly shimmered the image of L.. I can’t say whether L. had ever listened to this piece, or whether L. liked Chopin, or Romantic music in general; for an IKEA devotee and a practitioner of martial arts like L., I just simply didn’t register that as a piece perfectly belonging to the personality puzzle, even though the naïve child in me keeps clutching at an unverifiable faith that people who truly see the real beauty in mathematical formulae would be able to perceive the counterpart in classical melodies. Whatever the reason was, thanks to some unknown spell, I kept thinking of L. all the while the talented pianist of the university’s choir was engrossed in the piece which she had earlier shared convinced her to devote herself to studying the piano and which she was very proud to play in front of the entire hall, over the course of nearly ten minutes.

Continue reading “Happy Birthday, mia donna”

Vẫn thơ tình viết về một người đàn bà có có tên

Liệu ích gì nếu anh viết xuống đây
Những chữ lạ em sẽ không thể đọc?
Ích gì không nếu như anh thổ lộ
Những suy tư đang dồn dập lòng anh
Những suy tư chỉ biết hướng về em
Trong tiếng lời ở lại với anh thôi?

Ích chi nữa những câu hỏi rối bời?
Anh thương em nên anh phải cất lời
Không viết ra tức là không tồn tại
Trong nghĩa địa thời gian phảng phất mãi
Không hình hài tức là không rõ nghĩa
Khi anh sống thảy là nhờ trông em.

Continue reading “Vẫn thơ tình viết về một người đàn bà có có tên”

Thơ tình viết về một người đàn bà có có tên

Em ơi, em có biết
Đã bao ngày anh đi qua cõi sống
Mang trong mình hình bóng của riêng em
Để gói ghém chờ mong và hy vọng
Như một kẻ mộng du chỉ nhắm mắt
Nghĩ về em mà tiến về phía trước
Những bước đường em qua những phương trời em đến
Những miền quê em phù phép màu nhiệm
Là đất hẹn cuối chân trời anh trông

Continue reading “Thơ tình viết về một người đàn bà có có tên”

Lời tựa: Một sáng đẹp trời giữa nhiều sáng xấu trời

“Il suffirait de presque rien […] que je te prenne par la main pour t’emmener à Saint-Germain…”
— Jean-Max Rivière

Bản dịch này, tôi dành tặng cho em, nhân cái ngày đánh dấu một nửa những năm tháng xuân thì – của em, cũng như (sớm thôi) của tôi – chính thức đi qua; một ngày cuối một tháng Tám nhiều mưa đã chứng kiến không biết bao đêm chúng ta nằm ôm nhau co ro trong căn phòng ngủ thấp bé dưới tầng hầm có cửa sổ nhìn ra khu vườn nhỏ gần như lúc nào cũng được che rèm kín bưng, để không ai khác có thể nhòm ngó vào thế giới của riêng hai chúng ta, từ bên trong chỉ có thể nghe thấy phảng phất, nhưng cũng có lúc dồn dập, tiếng mưa rơi đập xuống hiên nhà, lên những tán cây, văng vẳng bên kia đường tiếng chó sủa vào những thời khắc bất định, và thấp thoáng những tia nắng xiên xiên từ cầu vồng sau mưa.

Continue reading “Lời tựa: Một sáng đẹp trời giữa nhiều sáng xấu trời”

Robert-le-Diable Bresson: chất vấn quỷ

“Việc đặt câu hỏi còn quan trọng hơn việc tìm kiếm lời giải đáp.”
Alphaville, Jean-Luc Godard

Sẽ thật khó để viết (thêm) một thứ gì sâu về Robert Bresson, vì có lẽ chẳng có ai trong lịch sử điện ảnh suốt đời chỉ lặng lẽ làm (không nhiều) phim nhưng lại nhận được vô vàn sự chú ý của giới phê bình, nghiên cứu như Bresson (tôi có thể kể thêm một cái tên: Jacques Tati; nhưng người ta có nói nhiều về Tati đến vậy? so với Andrei Tarkovsky hay Ingmar Bergman thì chắc là không); ngay kể cả trong trường hợp Le diable probablement (Quỷ dữ, hẳn vậy) – tác phẩm khó có thể nói là nổi tiếng nhất của Bresson, nhưng nó rơi đúng vào phạm vi những bộ phim của những ông già: những tác phẩm điện ảnh trút bỏ tất cả nét hào nhoáng và chỉ còn trần trụi một bản thể cằn cỗi mà sáng suốt và trải sự đời, một sự trần trụi đến hoàn mỹ, không hề có ý đậy che hay hổ thẹn, mà chỉ có những John Ford (7 Women), Ozu Yasujiro (An Autumn Afternoon), Naruse Mikio (Scattered Clouds), Mizoguchi Kenji (Street of Shame) hay Charlie Chaplin (A Countess from Hong Kong) mới có thể đạt đến được.

Le diable probablement, đạo diễn Robert Bresson
Continue reading “Robert-le-Diable Bresson: chất vấn quỷ”

Năm ngoái ở Transylvania

Đã một năm rồi từ ngày tâm trí tôi rơi vào một mớ bùng nhùng của những nuối tiếc, nghi kị, dằn vặt, khổ đau vì mất đi người con gái quý giá nhất của cuộc đời mình, hệt anh nhân vật chính trong Je t’aime, je t’aime của Alain Resnais. Như thể có một cỗ máy thời gian còn đang trong giai đoạn thử nghiệm đưa tôi ngược dòng ký ức, tôi trôi nổi giữa quá khứ và hiện tại, giữa những mất và còn, giữa hư vô và đời thực, để rồi không thể thoát ra được nữa. Những ký ức ấy có thực hay không, chính tôi cũng chẳng biết: trí óc là vậy, nó tự lấp đầy những khoảng trống trong trí nhớ con người, nhào nặn lên những hình hài mà nó, hay con người đó muốn, hoặc không muốn tạo nên.

“Où êtes-vous… mon amour perdu…”
(“Em đâu rồi… tình yêu đã mất/lạc lối của tôi…”)
L’année dernière à Marienbad

L’année dernière à Marienbad, đạo diễn Alain Resnais
Continue reading “Năm ngoái ở Transylvania”

Ghi chép về ‘My Darling Clementine’

For my darling Clementine

Nếu có một bộ phim phản chiến vĩ đại mà không trực tiếp nói đến chiến tranh, không có những hình ảnh bom đạn khốc liệt, những cái chết thương tâm, đó hẳn phải là My Darling Clementine, một vực thẳm nối giữa They Were ExpendableThe Fugitive sau những trải nghiệm trong Hải Quân Hoa Kỳ của chính đạo diễn John Ford. Chỉ một con người vừa mới bước ra khỏi một cuộc chiến phi nghĩa, với một sự nhạy cảm tột cùng (ta còn nhớ trước khi lên đường sang bên kia Đại Tây Dương, Ford đã cho thấy sự vô định nhường nào trong How Green Was My Valley), mới có thể kể lại những khốc liệt và phi lý của chiến tranh chân thực, day dứt mà vẫn ngập tràn hy vọng đến vậy, trong bộ ba phim đứng hàng kiệt tác, đánh dấu thời kỳ chuyển giao giữa một Fordian Ford và một Brechtian Ford (“Brechtian hơn cả Brecht”) như Jean-Marie Straub ngợi ca.

Henry Fonda trong My Darling Clementine. Ảnh: 20th Century Fox
Continue reading “Ghi chép về ‘My Darling Clementine’”

La Krutenau

“Wasn’t I lucky to be born in my favorite city?”
– Tootie, Meet Me in St. Louis


Khu phố Bourse – Esplanade – Krutenau của Strasbourg trong cảm tưởng của tôi là cả một châu Âu thu nhỏ. Rất nhiều những con phố hay quảng trường ở đây được đặt theo tên những thành phố nổi tiếng của Lục địa già: rue de Stuttgart, rue d’Istanbul, rue d’Ankara, place d’Athènes, rue d’Oslo, rue de Stockholm, rue de Genève, rue de Berne, rue de Lausanne, rue de Lucerne, rue/place de Zurich, rue de Milan, rue de Rome, v.v… Gắn với đó đôi khi là những bến dừng xe buýt mang độc cái tên của các thành phố ấy: Ankara, Zurich, Rome, hay đặc biệt là Palerme – nơi tôi vẫn thường khởi hành những cuộc lang thang không đích đến của mình – khiến người ta dễ có cảm giác như chỉ cần bước xuống xe buýt hoặc tram là đã đặt chân đến Đức, Ý, Thổ Nhĩ Kỳ, Hy Lạp hay Thụy Sĩ. Tất nhiên không chỉ có tên các thành phố: quai des Alpes, route du Rhin hay quartier Danube là những ví dụ điển hình của việc núi và sông ở Tây (và Đông) Âu cũng có thể trở thành những địa danh ở nơi đây. Strasbourg không phải thành phố duy nhất làm điều này, nhưng trong một khu vực địa lý không quá lớn, những cái tên ấy vẫn xuất hiện một cách dày đặc, thậm chí nối liền nhau dọc các trục đường; rõ ràng đó không phải một sự ngẫu nhiên. Phải chăng, ngoài một vài đặc quyền chính trị, vì lẽ đó nữa mà Strasbourg thường kiêu kỳ mang cho mình danh xưng capitale européenne?

Continue reading “La Krutenau”