Ngược dòng thời gian trở về năm 2001, khi mà internet chưa có sức ảnh hưởng lớn lao đến đời sống con người như bây giờ, khi mà báo giấy vẫn còn là một nguồn thông tin trọng yếu đem các sự kiện toàn cầu đến mọi nhà, tác phẩm điện ảnh của đạo diễn Tom McCarthy cho người xem một cái nhìn chân thực về những người làm báo.
Dựa trên sự kiện có thật về xì-căng-đan lạm dụng trẻ em của các mục sư trong hệ thống nhà thờ Công giáo ở Boston, Massachusetts, Mỹ, “Spotlight” lấy bối cảnh của một phòng tin tức điển hình những năm đầu thế kỷ XXI. Trong phim, ta có thể dễ dàng bắt gặp những chiếc máy tính đời cũ màn hình dày cộp chạy Windows 2000, ngồi trước đó là những biên tập viên bận rộn tra cứu thông tin, trực điện thoại, hay nghiên cứu tài liệu: một không gian luôn huyên náo bởi tiếng gõ bàn phím, tiếng bấm bút và tiếng đàm thoại của các nhân viên. Đã quen với phòng tin tức kiểu mới trong “The Newsroom” của Aaron Sorkin nên phải mất một lúc mình mới “thích nghi” được với khung cảnh tương đối lạ lẫm này. Tuy nhiên, thời gian chẳng thể thay đổi được cái cốt lõi của mọi thông tấn xã từ bao đời nay đó là sự nhộn nhịp, vận động không ngừng nghỉ và tâm huyết vô bờ bến của những con người trọn vẹn cống hiến tất cả cho nơi đây.
Các nhân vật chính của phim là bốn nhà báo thuộc nhóm Spotlight, một nhóm chuyên điều tra các sự kiện của báo Boston Globe. Dấn thân vào vụ quấy rối trẻ vị thành niên của Mục sư Geoghan đã được che đậy rất kỹ càng bởi hệ thống nhà thờ, bốn người phát hiện ra một sự thật chấn động: trong vòng 30 năm đã có gần 90 mục sư ở Boston cũng từng gây ra các vụ việc tương tự đối với những đứa trẻ chỉ mới 12, 13 tuổi và cũng được nhà thờ chống đỡ để rồi thoát tội mà không ai hay biết, để rồi các nạn nhân của vụ việc phải tìm đến cái chết thương tâm trong sự tủi nhục. Những người sống sót dù đã trưởng thành cũng không thoát khỏi những sang chấn tâm lý mỗi khi nghĩ về ký ức kinh hoàng tuổi mới lớn. Nghiệt ngã thay, nhiều năm trước đây, khi các chứng cứ xác đáng đều bày ra trước mắt, chính Boston Globe là tòa soạn đã bỏ qua, không thèm đoái hoài đến vụ án. Nghiệt ngã thay, nhà báo dạn dày kinh nghiệm nhất và cũng là trưởng nhóm Spotlight lại chính là người đã làm ngơ khi những tài liệu về vụ việc được gửi đến đây. Để rồi giờ đây khi các chứng cứ đã bị vùi lấp, nhóm nhà báo phải lục tìm lại danh bạ của các mục sư, các mẩu tin cũ của những tòa soạn không tên tuổi hay gặp gỡ các luật sư đã giúp đỡ che dấu tội ác, gặp gỡ các nạn nhân, thậm chí bị chửi đuổi bởi thân nhân của họ vì đã khơi gợi lên trong tâm trí những đứa trẻ ngày nào nỗi ám ảnh kinh hoàng… Tất cả nhằm đưa vụ việc ra ánh sáng, tất cả nhằm đem đến cho người dân Boston nhận thức đúng đắn về hệ thống nhà thờ Công giáo đang ngày một suy đồi, nơi mà người người nhà nhà vẫn hằng tuần đến cầu nguyện, nhất là sau thảm họa 11 tháng 9 cùng năm.
“Họ biết điều đó nhưng vẫn để nó xảy ra với những đứa trẻ. Đó đã có thể là tôi, đó đã có thể là anh, đó đã có thể là bất kỳ ai trong chúng ta.”
Hội tụ một giàn diễn viên tên tuổi với diễn xuất vô cùng thuyết phục, không ngạc nhiên khi “Spotlight” đang làm mưa làm gió tại các liên hoan phim cũng như các lễ trao giải thưởng danh giá. Nổi bật nhất có lẽ là Mark Ruffalo trong vai một biên tập viên trẻ mới gia nhập Boston Globe cũng như Spotlight – Mike Rezendes. Mike có tài năng, có nhiệt huyết, đam mê với nghề nghiệp. Anh không quản ngại gian lao, sẵn sàng đáp ngay chuyến bay từ Florida về Boston sau khi đưa tin vụ 11 tháng 9 để truy cập những tài liệu mật đã được công khai về vụ án, hòng ngăn chặn nhà thờ trước khi phát giác và chôn vùi chúng lần nữa. Nhưng cũng như mọi nhà báo trẻ khác, anh quá hấp tấp và không lường trước được những hậu quả có thể xảy ra khi đưa tin vụ việc ấy một cách vội vàng. Mark Ruffalo đã có một màn hóa thân vô cùng xuất sắc, làm nên một Mike nông nổi, bồng bột nhưng cũng đầy tinh thần trách nhiệm. Anh đau đớn khi nhìn những đứa trẻ thơ ngây đến nhà thờ cầu nguyện, hát thánh ca mà không hay biết rằng mình có thể trở thành nạn nhân cho những tội ác nhẫn tâm. Đối nghịch hoàn toàn với Mike là Walter “Robby” Robinson – trưởng nhóm Spotlight và cũng là thành viên có thâm niên lâu nhất trong nhóm. Dù đã từng phạm phải sai lầm trong quá khứ nhưng không ai có thể phủ nhận ông là một nhà báo giỏi, từng trải, có kinh nghiệm sâu sắc. Chính kinh nghiệm của ông đã ngăn Mike hành động nông cạn và phá phỏng phóng sự, chính khinh nghiệm của ông đã giúp Spotlight chiến thắng và lật đổ toàn bộ hệ thống nhà thờ. Với nhân vật Robby, Michael Keaton lại một lần nữa chững minh cho thế giới thấy, ông không “chết chìm” cùng vai diễn Batman hơn hai thập kỷ trước như Riggan đã trải qua với Birdman trong tác phẩm hay nhất của Oscar năm 2015. Ở tuổi 64, Michael Keaton vẫn là một trong những diễn viên xuất chúng nhất của Hollywood hiện nay. Dàn diễn viên phụ tròn vai cũng là điểm sáng của “Spotlight”, đặc biệt là Rachel McAdams trong vai nữ nhà báo quả cảm, tận tâm Sacha Pfeiffer. Dẫu là phái yếu nhưng cô không bị lấn át bởi các đồng nghiệp mày râu, dù có lúc yếu mềm nhưng Sacha vẫn là một nhân tố quan trọng quyết định sự thành bại của Spotlight.
Không chỉ Mark Ruffalo mà đạo diễn, linh hồn của bộ phim, và đồng kịch bản Tom McCarthy cũng vụt sáng với tác phẩm tâm lý, tiểu sử này. Từng đóng nhiều vai phụ trong những bộ phim hài, bom tấn hay đạo diễn các bộ phim được đánh giá cao như “Win Win”, “The Visitor”, “The Station Agent”…, nhưng phải đến Spotlight, Tom McCarthy mới khẳng định được tài năng làm phim của mình với một trong những tác phẩm xuất sắc nhất năm 2015. Hy vọng trong tương lai, ta sẽ còn được chiêm ngưỡng những thành tựu lớn khác của ông.
Tờ Time gọi “Spotlight” là “một thành tựu đầy cảm xúc” (an emotional tour de force), còn mình đơn giản cho rằng đây là bộ phim hay nhất của năm, một tác phẩm khắc họa sống động bức chân dung của các nhà báo – những con người không ngại hiểm nguy, đóng góp công sức đưa đến cho mọi người những thông tin bức thiết của xã hội. Đặt vào bối cảnh năm 2015 với nhiều vụ khủng bố dã man, hay những tổ chức cực đoan đã cướp đi sinh mạng của bao người trong đó có những nhà báo quả cảm đi tìm sự thật như vụ tấn công tòa soạn báo Charlie Hebdo làm chết 8 biên tập viên của tờ báo này, “Spotlight” như một bản anh hùng ca những chiến sĩ thầm lặng trên mặt trận tư tưởng ấy.